عمر زاهدی

سرزمين افغانستان يكي از مناطقي است كه در يكصدسال اخير شاهد رواج انواع بينش هاي سياسي بوده است و جالب تر آن كه طرفداران هر يك از اين عقايد درصدد تحميل آمال و آرزوهاي خود بر تمام مردم افغانستان بوده اند.  افغانستان در يك قرن اخير صحنه هاي متضادي چون تجدد طلبي امان الله خان،  سنت گرايي محمد نادرشاه، مشروطه خواهي محمد ظاهر شاه، قوم گرايي داوود خان، كمونيستی دوره احزاب خلق و پرچم، اسلام گرايي مجاهدين و بالاخره فرقه گرايي متعصبانه طالبان را به خود ديده است. يكي از انديشه هاي سياسي كه به ويژه پس از سقوط اتحاد جماهير شوروي سعي كرده است در سرتاسر آسياي میانه و از جمله در افغانستان جاي پايي براي خود باز نمايد، پان تركيسم است.  طرفداران عقيده پان تركيسم به دنبال فروپاشي اتحاد جماهير شوروي سعي كرده اند با استفاده از ويژگي هاي نژادي و زباني مشترك بين مردمان منطقه آسياي میانه نوعي وحدت سياسي را در اين منطقه به وجود بياورند كه البته در راستاي منافع تركيه و براي  قدرت بخشيدن هرچه بيشتر به تركيه بوده است.

مجیب مهرداد

صبح است و کنج پنجره‌ام کشمش و پنیر

بانو ز در درآمده با یک پیاله شیر

به گفته مایاکوفسکی، شعر سفر است به سرزمینی سراسر ناشناخته. به راستی این سرزمین ناشناخته مایاکوفسکی برای شاعر و مخاطب و در کل فعالیت ادبی چه اهمیتی دارد. به قول معروف، وظیفه هنر آشنایی‌زدایی است. یعنی هر پدیده هنری تازه آفریده، اگر تجربه‌ای بی‌سابقه نباشد، در مسیر حرکت هنری هیچ کار ارزشمندی صورت نگرفته است. صرف نظر از بحث‌ها درباره کارکرد قالب‌های قدیمی، کسانی در همین مدارهای بسته هم توانسته‌اند مانورهای تازه‌ای انجام دهند و ذهن غزل‌پسند ما پارسی‌زبانان را که از تکرار اسلوب غزل‌سرایی قدما آهسته آهسته به ستوه می‌آمد، سیراب سازند. در افغانستان غزل نو پس از سال هشتاد مروج گردید و بخش عظیمی از فعالیت‌های ادبی را تحت سیطره جبری گرفت. بدون هیچ شبهه‌ای این هوای تازه از ایران دمیده بود و برای ما پارسی‌زبانان افغانستان بی‌سابقه و شگفت انگیز بود؛ ولی این جریان که شیفتگی و تقلید وجه عمده آن بود، ظرفیت‌های محلی زبان ما را کم کم به باد فراموشی می‌سپرد تا این که نقد خلاق و روشنگر برخی از چهره‌های جوان این جریان را به سمت و سوی ارزش‌های بومی‌سوق داد، تا حدی که ‌امروز این غزل دیگر بومی شده است و عناصر بیگانه از پیکر آن در حال ناپدید شدن است.

دکتر صاحبنظرمرادی

نه افغانیم ونه ترک وتتاریـم              چمنزاریم وازیک شاخساریم

تمیز رنگ وبـوبرماحرام است             کـه ماپـرورده یک نـوبهاریم"

اخیراً درسایت خاوران مقاله ای بقلم دکترعنایت الله شهرانی درپاسخ به نوشته  محترم ضیاء بهاری درخصوص منسوبیت قومی محمد طاهربدخشی توجهم رابخودجلب نمود؛ واین نوشته راالی آخرخواندم وتاجایی ازتوضیحات استاد شهرانی لذت بردم؛ وجای دیگرازکاربرد افاده های بغض آلودآن جناب پیچکهای یاس برروانم شگفتند ودراندوه سطحی نگریهای یک استاد که ادعای فرهنگی دست اول راهم دارد، عمیقاً فرو رفتم.

نخست ازهمه من بحیث یکی ازباسوادان این دیار تاحدودی نبشته های استاد شهرانی راخوانده ام ودرروزگاری که مشکل آب ودانه همه روشنفکران ما رادرپهنه زمین بخودمصروف نموده است، کسانیکه دارای شخصیت ارزشی ومعنویت فرهنگ پسندی نیستند باین کاربی پاداش دست نمیزنند، ازینرو شخصاًاززحمتکشی های استاد شهرانی پیرامون مسایل فرهنگی وروشنگری های اجتماعی شان کمال امتنان واحترام دارم، بااینکه دربسا حالات توضیحات ایشان رادرباب مسایل تاریخی نامستند وقرین باورنمیدانم که درفرصتهای بدانها خواهم پرداخت. زیرادرراستای تحقیق وپژوهش نبایست برادعای نامستند چون سقف بدون پایه اتکاء نمودوبردوام آن اعتمادداشت.

دکتورلعل زاد

آیا 18 اگست 1919 (28 اسد 1298 ش)  روز استرداد استقلال افغانستان است؟ افغانستان امروزی برخلاف ادعاهای بلندبالای تاریخ سازان سرکاری و درباری که برای آن تاریخ پنجهزارساله میسازند، کشوری جدیدی است در نقشۀ جهان که مرزهای آن (عمدتا) در زمان امیر عبدالرحمن (1880 – 1901 م) توسط انگلیس و روس (بحیث یک منطقۀ حایل) تعین گردیده و استقلال آن در زمان امیرامان الله (1919 – 1929 م) حاصل گردیده است. پس از به قدرت رسیدن نازی ها در 1932 م، مسافرت هاشم خان (صدراعظم) به آلمان و ملاقات با هتلر، ایجاد انجمن تاریخ و آغاز تاریخسازی جعلی و اسطوره سازی دروغین برای یک قوم که در مقالات قبلی مورد بحث قرار گرفته اند (1)، حتی در مورد روز و تاریخ گویا استرداد استقلال افغانستان از انگلیس نیز جعلیاتی صورت گرفته که انسان را به حیرت می اندازد:

برای میهن آزاده ام، آریانا

گاه ابری میشوی و گاه بارانی ستی

گاه آماج شمالکهای توفانی ستی

گاه ای ویرانۀ آوارۀ بی پا و سر

در تب تاریک و تار و در پریشانی ستی

گاه در فکر یکی پرواز میمیری، چقدر

ای قناری! در به در هستی و زندانی ستی

چشم در راهِ بهارانت شدم تا گُل شوم

بهار سعید

پارسی مِهر من نشانه ی من

پارسی شور من ترانه ی من

لای لایی مادرم با تو

می کنم ناز،  دخترم با تو

با تو شد کودکی من آغاز

تا بمیرم ترا نمایم  ناز

تا که بشناختم جهانم را

از تو پَر می زنم روانم را

مجیب مهرداد

شعر تاجیکستان همان گونه که بار ها یاد کردیم، برخلاف شعر فارسی در ایران و افغانستان به صورت مستقیم با شعر اروپا و جهان پیوند داشته است. تسلط زبان و فرهنگ روس برای نزدیک به یک قرن در آسیای میانه در کنار آسیب هایی چون به حاشیه رفتن زبان فارسی، محاسنی هم داشته است. شاعران تاجیک از طریق این زبان به دانش و فرهنگ روس وصل شدند و چیز های زیادی را از بستر این فرهنگ در فرهنگ خودی مدغم کردند. تاجیکان اگر در  کاربرد زبان مادری واژه ها و اصطلاحات روسی را به کار می برند و اگر رسم الخط نیاکان را از دست داده اند، در عوض به روش شناسی علمی و متودولوژي تحقیق و آثار علمی دست اول آشنایی  پیدا کردند. طوری که آثار علمی تاجیکستان به لحاظ استواری شیوه تحقیق در بسا موارد از روش تحقیق در ایران پیشی می گیرد. البته این بدان معنا نیست که ما این دست آورد کوچک را با از دست دادن آن همه ارزش های فرهنگی مقایسه کنیم.

حالا می پردازیم به شعر جوان تاجیکستان و تفاوت هایی که با نسل های پیش از خود دارد.

شادباش ای میهن آزده گان

مهد فرهنگ و فروغ آریان

بلخ بـامی- گوهر خاور زمین

آریانا- تـاج و تـو برآن، نگین

ای گـرامی زادگاه مـولوی

"مشرق صـد َآفتـاب معنـوی"

تا شکــوه پارتـو برپا شــود

راه دیروزت پل فـردا شـود

جـادۀ ابریشمت احیـا کنیم