دكتر حبيب صفرزاده

ادبيات معاصر فارسي تاجيكي ازبكستان را طبق سنت، مي‌توان به سه بخش ذيل تقسيم بندي نمود:

1. دوره تحول و تطور شعر معاصر فارسي تاجيكي (از سال 1924 م تا 1950 م)

2. دوره‌ي آغاز خودشناسي و بازسازي در نظم (سال‌هاي 1960 ـ 1980 م)

3. دوره‌ي استقلال ازبكستان (از سال 1990 م ـ تا كنون)

دوره تحول و تطور شعر معاصر فارسي تاجيكي (از سال 1924 م تا 1950 م)

قرن بيستم در آسياي مركزي قرن بيداري و خودشناسي بود. با وجود آن كه ملت‌هاي اين منطقه تحت تصرف امپراتوري روس و حكومت شوروي درآمدند و بعضاً تحت تأثير فرهنگ غرب قرار گرفتند، تغييراتي در تفكر و حيات روزمره‌ي آن ها به وجود آمده بود. جامعه از زير يوغ خرافات آزاد گرديده و به علم و معرفت و سبك جديد زندگاني و آموزش رو آورد. جريان جديد كه پديده‌ي تازه‌یي در حيات اجتماعي و سياسي و فرهنگي مردم فرارود به شمار مي‌رود، با فوريت به ذهن روشنفكران و فرهنگيان و اصحاب معرفت رسوخ كرد.

ثریا بهاء

درامه ی "اتللو" ی شکسپیر بار دیگر در سده ی ٢١ بوسیله گوردن براون روی پرده آمد. اینبار نقش " یاگو"  شیطان درامه ی  اتللو را کرزی با چیره دستی که در متنش حقارت تباری و تنزل انسانی نهفته است  بازی کرد.

لندن این اقامتگاه مقدس استعمار کهن و نو، بار دیگر گواه شرف باختگی برده ی نا خراشیده یی بود  بنام حامد  کرزی،  که با  فرو دستی شرم آوری نقش شیطان درامه ی  "جلسه ی لندن "را بازی نمود.

آیا حتمی است که انسان برای ماندن درقدرت، این همه تن به پستی و زبونی بدهد؟

آیا حتمی است که برای تداوم جنایت سالاری تبار خود تا این حد در مرداب  تنزل انسانی سقوط کند؟

آیا حتمی است که کرزی برای حفظ قدرت پوشالی خود، دستان خون آلود استعمارگران جهانی را ببوسد و ازملاعمر خون آشام ، این واپسین نیاندارتال  ماقبل تاریخ،  صلح گدایی کند؟

بُعد فاجعه عمیق ترازآن است، که بوسیله ی دلقکان نگون مایه یی چون کرزی ها بازی می شود.  تار های این عروسکان  کوکی روی پرده، با دستان  خونین استعمار گران پشت پرده به حرکت درمی آید.

باز هم حمله به وحدت ملی

با توجه به این موقعیت که مردم از گرسنگی میمیرند با حذف زبان فارسی از نشرات انترنتی "خبر گزاری باختر" شکم گرسنه گان سیر میشود؟ حذف زبان رسمی کشور از یک رسانه ملی چی معنی میتواند داشته باشد.

این سالها  بعضیها میگویند: نگران وحدت ملی هستیم. همین  افراد وقتی انگشت روی مشکلات مهم و اساسی کشور میگذاریم , میگویند : در این برهه حساس که کشور  نو سر از زیر یک جنگ  سی ساله بالا کرده و هنوز از گرفتار تبعات منفی آن است نباید با مطرح کردن این طور مسائل کشور را رو به بحران دیگری برد.اینهای که خود را حافظ وحدت ملی جا میزنند میگویند: گفتن این حرفها باعث تفرقه قومی میشود و به وحدت ملی ما آسیب میزند. اما همین افراد وقتی همتباران شان در دولت کمر به نابودی  زبان و فرهنگ  پارسی دری بسته اند  در ظاهر از طرف آنها سکوت است.

اما پنهانی با  عاملان حمله به زبان فارسی دری تماس گرفته و آنها به این اعمال ضد وحدت ملی تشویق میکنند.

درویش دریادلی

ما تاجیک هایی که در برابر فاشیست های اوغانستان می رزمیم و در این رزم و نبرد  از حق خواهی دیگر اقوام  غیر پشتون نیز پشتیبانی می کنیم ، همواره به این پندار بوده ایم که اوزبیک ها  با ما در یک صف برای حقوق پا مال شده ی خویش مبارزه می کنند . به ویژه ، نخبه گان شناخته شده ی اوزبیک را که درک دقیق از ماهیت فاشیزم در اوغانستان دارند و علیه آن مبارزه می کنند ، همرزم خویش دانسته ایم . اما سوگمندانه درمی یابیم که برخی از نخبه گان و فعالان سیاسی اوزبیک ، چنان در افکار پان ترکیستی  غرق استند و خواب های پریشان می بینند که تمام انواع فاشیزم در پیش اندیشه های وحشتناک ایشان رنگ می بازد . پس از آشنایی با دیدگاه ها  ، برنامه ها و نقشه های پان ترکیست های اوزبیک  اوغانستان ، از روزنه ی منافع راهبردی تاجیکان با روشنی می توان گفت که پان ترکیست ها  به مراتب خطرناک تر از فاشیست های اوغانستان می باشند .

پان ترکیست های اوزبیک اوغانستان ، در اندیشه ی ساختن ترکستان بزرگ  ِ خویش ، خیال دارند که  پیش از هر چیز دیگر روی پیکر قوم بزرگ تاجیک قاتلانه پا بگذارند و برهستی ما تاجیکان در اوغانستان و درمنطقه خط بطلان بکشند. از این رهگذر ، تاجیک های مبارز نباید از نقشه ها و کوشش های موذیانه و ضد تاجیکی پان ترکیست های اوزبیک اوغانستان بی خبر و غافل باشند .

محمد عالم

بخش نخست

مسأله ای که ذهن هر تاجیک را در افغانستان مشغول ساخته اینست، که چرا تاجیکان با همه ای قربانی های بی پایان، که در طی سده هایی اخیر برای پاسداری از استقلال،آزادی، نوامیس ملی، دین، هویت ملی، هویت تاریخی وفرهنگی این سرزمین نثار کرده اند، درفردای پیروزی، دوباره سرکوب شده و هچگاه نتوانسته اند نقش اساسی را در حاکمیت سیاسی و اداره کشور بدست اورند و یا زمینه ای مشارکت عادلانه انها در قدرت سیاسی،مشارک فرهنگی و تاریخی تامین گردد.

عدم حضور سیاسی دراز مدت تاجیکان درقدرت سیاسی برای عده ای این توهم را بوجود اورده است، که بومی بودن تاجیکان را در سرزمین نیاکانشان انکار کنندوزبان دری پارسی را، زبان وارداتی بدانند.

یا اینکه جناب زرملوال بنویسد، که «زبان دری، زبان مادری تاجیک ها هم گردیده در حالیکه تاجیکها قبیله ای از قبایل پشتون اند». «تاجیکان د پشتنوله قبیلوڅخه یوه قبیله دی».

بیجن آباد خانی

بنام خداوند جان وخرد

فروپاشی دولت های چندین ملیتی پیوسته با "بحران هویت" همراه است؛ تصور ازمفهوم "ما" برهم میخوردومردم به سختی با دولت های جدید، مرزهای نووهویت جدید اجتماعی خو میگیرند.

اندیشه های کمونیزم ودموکراسی زیرسئوال رفتند. الگوهای زندگی دربیرون ازمرزها که زمانی آرمانشهر روشنفکران مارا ساخته بودند، جذابیت خود را ازدست داده اند.   بحران دورودرازسبب شده است که درشعورهمگانی اهمیت اشکال سنتی هویت ها بالا بگیرد ودرمحیط روشنفکری خوشبینی هایی نسبت به  بررسی مودل های " ویژه "ی چون ساختاردولت ملی جوانه بزند. اصحاب دانش درپایتخت دوطرح را حلاجی میکنند:

دکتر رازق رویین

در نخستین  شمارۀ « خاک » لازم بود  از سرآّغاز مدنیتی ارجمند ، سخن گفته آید  که در هر برگ آن ، نقش روشن خاکی را میتوان  دید که مردمی با کار و پیکار شان فرهنگ گسترده دامان و ریشه داری را پی افگنده بودند . این البته  مایۀ سر افرازی و افتخار ما و بشریت فرهنگ پرور است . ولی  این بحث را در مجالی دیگر وا میگذاریم و از علل عدم اقبال ما به فردوسی و شاهنامه میگوییم .

شاهنامۀ فردوسی  اثریست  در اوج هنر سخنوری نوشتاری ، در جامعه شناسی تاریخی ما ، در ایمان زرف به اصول  اخلاق پسندیدۀ انسانی  و در بیان استوره ( اسطوره ) ها و آیینهای  ملی و مردمی ما . آیینه یی در برابر ما که در آن خود را و گذشتۀ خود را  با همه کمبود ها و زشتیها و با همه پاک نهادی ها و  خوبی  های ما بنگریم  . بدانیم  که کی بوده ایم و چی گونه زیسته ایم . چی داشته ایم و چی نداشته ایم.  ازین جاست که میگوییم شاهنامه آیینه یی است قد نما در برابر ما و چنین اثری بیشتر از هردورانی دیگر  برای ما ( این زمانی ) است  اگر  بتوانیم  آنرا برتابیم  و دریابیم .

خبرگزاري فارس

رئيس راديو و تلويزيون تاجيكستان در گفتگو با فارس:

خبرگزاري فارس: رئيس كميته راديو و تلويزيون تاجيكستان گفت: تاسيس شبكه تلويزيوني براي 3 كشور فارسي زبان تاجيكستان، ايران و افغانستان امكان پذير است و تاجيكستان از سوي خود تمامي شرايط لازم براي اجراي اين طرح را آماده كرده است.

"اسد الله رحمان‌اف" در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاري فارس در دوشنبه با بيان اين مطلب افزود: تلويزيون مشترك فارسي زبانان كه با شركت ايران، افغانستان و تاجيكستان تاسيس و در محدوده‌ي اين كشورها برنامه‌هاي خود را پخش خواهد كرد، زمينه مناسبي براي گسترش همكاري‌هاست و از اين طريق مي‌توان درباره مفاد مهم توافقنامه‌هاي ايران و تاجيكستان و افغانستان درباره همكاري‌هاي 2 جانبه و 3 جانبه اطلاع رساني كرد.

رئيس كميته راديو و تلويزيون تاجيكستان گفت: تاجيكستان تمام اقدامات لازم جهت تاسيس تلويزيون مشترك را به اجرا گذاشته است.

وي تصريح كرد: "سعيدمراد فتاح اف"، مشاور رئيس جمهور تاجيكستان در امور رشد اجتماعي، به عنوان نماينده تاجيكستان در كميسيون مشترك اين طرح، مسئوليت تكميل اقدامات مورد نياز را برعهده دارد و منتظر فعاليت هاي طرف‌هاي ايراني و افغاني در اين باره است.