دکتر شروین وکیلی

کمیاب اند کلیدواژگانی که به قدر «آریایی» مسئله زا بوده و تاریخی چنین پر فراز و نشیب را در پشت سر داشته باشند. از آن هنگامی که این عبارت در کتیبه های هخامنشیان دلالتی سیاسی و هویت‌بخش یافت تا میانه ی قرن بیستم که کارکردی مشابه اما خونین و بدنام را در سرزمینهایی دوردست در اروپا به دست آورد، 25 قرن گذشته است و در تمام این مدت این واژه و مشتقهای آن موقعیتی مرکزی در تعیین هویت جمعی ایرانیان داشته اند. مفهوم آریایی در زمینه ای هخامنشی، پارتی، ساسانی، شاهنامه ای، کوشانی، شعوبی، صفوی و در نهایت زبانشناسانه یا نژادپرستانه، طیفی بسیار متنوع و گاه متعارض از معانی را حمل کرده است و به مجموعه ای بسیار متنوع و ناهمگون از جنبشهای اجتماعی دامن زده است که در شرایطی گوناگون در جوامعی مختلف و تاریخهایی دیر و زود پدیدار آمده اند. یکی از دلایل مسئله زا بودنِ این واژه، همین توانمندی شگرفش برای بسیج هویتهای جمعی و سابقه ی پرباری است که در این زمینه داشته است.

عبدالرفيع حقيقت

میان مردم سرشناس متعدد که ابوسعید با آنان مشافهه یا مخابره داشت، آنکه برای ما بسیار جالب توجه است همان طبیب و حکیم بزرگوار «ابوعلی سینا» است که در سال ۳۷۳ هجری در نزدیکی بخارا تولد یافت و در سال ۳۲۸ هجری در همدان، این جهان را بدرود گفت. وی گذشته از تألیفاتش به عربی که معروف جهان است، چند اثر شاعرانه که بیشتر جنبه تفننی دارد به فارسی از خود به یادگار نهاده و آن چند رباعی و دو غزل در مدح شراب و یک قطعه است.

در این رباعیات اولین بار طرز فکری آمیخته به شک و روح بدبینی ناشی از مطالعه فلسفه صحیح توأم با استغراق در اسرار تصوف با بیان نسبتاً معتدلانه یی به قالب عبارت شعر فارسی آمده، و در آن تمسخر و استهزای لطیفی بر ضد متدینان متعصب از طرفی و صوفیان مستغرق در جذبه، از طرف دیگر مشهود است. همین ذوق است که یک قرن بعد در زبان حکیم عمر خیام نیشابوری شاعر و منجم و ریاضی دان بزرگ ایرانی به کمال رسید.