تاجیک ها
16 مهر 1387,ساعت 05:48:47

 ismael


 

 

 

تاجیک ها حاملان اصلی فرهنگ و ادب فارسی در آسیای مرکزی هستند.  گذشتۀ تاریخ ایشان این نکته را به خوبی روشن می سازد.  تاجیک ها در منطقۀ آسیای مرکزی، بخشی از افغانستان و شمال شرق خراسان بزرگ و ماوراء النهر سکنت داشته و دارند.

خطی که از استرآباد [گرگان امروزه] به یزد کشیده شود، به عنوان مرز غربی اقامتگاه تاجیکان معرفی شده است.

 در بررسی قومیات تاجیک ها به یک اتفاق نظر میان بسیاری از مؤرخین دست می یابیم، که این گروه قومی از ایرانی هستند، که در ماوراء النهر زندگی می کنند.  الاوه بر این بسیاری از مؤرخین کلمۀ "تاجیک"-را عمومیت داده و در مواریدی آن را بر همۀ اقوام ایرانی اطلاق نموده اند و به ابارتی همۀ فارسی زبانان دنیارا تاجیک نموده اند.

 برخی از مؤرخین تاجیکان را نژاد اولیۀ آریایی می دانند و معتقدند، که نژاد آریایی اولین بار در سرزمین تاجیکان و در ماوراء النهر پدید آمده است و سپس وارید هوزۀ کنونی سرزمین ایران شده است.

 سعید نفیسی می گوید: "در شمال شرق ایران امروز سرزمین بسیار حاصلخیزی واقیع است، که ما دلبستگی مخسوسی به آن داریم.  بسیاری از علمای  بزرگ عقیده دارند، که نژاد آریایی در آن سرزمین، در دامنۀ کوه های هندوکوش در کنار رود جیهون و سیهون نخوستین روز های خویش را گزرانیده اند.  کتاب آسمانی "اوستا" کشوری را نشان می دهد، که آب و هوای آن بهشتی بود و اجداد ما نخوست در آن جا پرورش یافته اند و به قرینه میتوان یافت، که مراد همان ارز موجود ایرانیان و خطۀ دلکش سواحل جیهون و سیهون است.  علمای تاریخ عقیده دارند، که ما ایرانیان از آن جا آمدیم و ایران امروز به منزلۀ خانۀ دوم ماست."

 سرزمین تاجیکان در تاریخ به نام ایران و ایرانیان پیوند خورده است.  در اساطیر و تاریخ باستان نیز نام این سرزمین برده شده است.  در دورۀ هخامنشیان و سپس در روزگار ساسانیان این منطقه یکی از آبادترین قسمت های ایران به شمار می آمده است.  پس از پزیرش اسلام نیز خوارزم و ماوراء النهر خراسان آبادترین ولایات آسیای مرکزی بده است.  در قرون سوم و چهاروم هجری دو سلسلۀ سفاریان و سامانیان در منطقه قدرتی عزیم یافته اند

پس از این دوره ها و حتی قرن های متمادی این منطقه بزرگترین شعرای زبان فارسی را پروریده است.  پیشرو این سلسله رودکی و خلقش، آخرین این زنجیره جامی است.

 دانشمندان بزرگی چون ابو علی سینا (٩٨٠-١٠٣٧)، فیلسوف و شاعر بزرگ ناصر خسرو (١٠٠٣-١٠٨٨)، فیلسوف و شاعر بزرگ عمر خیام (١٠٤٠-١١٣٣)، عدیب صابر ترمذی (وفات ١١٥٢)، نظامی عروضی سمرقندی (قرن عفتوم هجری)، کمال خجندی (وفات ١٣٩٠)، ابدالرحمن جامی (١٤١٤-١٤٩٣) همگی مظاهر افتخار تاجیکانند.

 این خطه از نظر تربیت دانشمندان بسیار زرخیز بوده است و از جملۀ تربیتیافتگان این منطقه همچونین میتوان از بخاری (قرن ١٢)، رشیدی سمرقندی (قرن ١٢)، اسیرالدین اسیکتی (وفات ١٢١٢)، سیف اسفرگی (قرن ١٢) و خاجه عصمت بخاری (وفات ١٤٢٦) نام برد.

 با توجه با همسایگی با مناطق ترکنشین تاجیکان همیشه مورید هجوم اقوام ترک بوده اند.  این سرنوشت موهومی است، که تاجیک ها در تول تاریخ با آن زندگی نموده اند و این همسایگی مشکلات فراوانی را برای این قوم در تول تاریخ به وجود آورده است.

 در واقیع تاجیک ها مرز برخورد تمدون و فرهنگ ایرانی با اقوام ترک بوده اندتاجیک ها نمایندۀ تمدون و فرهنگ ایران بودند و از این رهگذر ترکان به ایشان نیاز داشتند.  اما با این همه در تی تاریخ به دفعات متعدد تاجیکان مورید هملۀ ترک ها قرار گرفته اند.  از قرن یازدهوم میلادی به بعد بسیاری از نواهی ایرانی نشن به هملات ترک ها درامد.  با این حال برخی مناطق نیز خود را از این خطر رهانیده اند.  به طور کلی تاجیک ها در حفظ هویت ایرانی و فارسی خویش بسیار مقاومت کردند.

 در سده های آخر نیز تاجیکان صورت جدی مورید تحاجوم فرهنگ روسی قرار گرفتندبا این حال تاجیک ها مقاومت ترین قوم آسیای مرکزی در حفظ هویت، فرهنگ و زبان خویش بوده اند.  تاجیکستان سرسخت ترین جمهوری در مقابل برنامۀ ایجادی خلق واهید شوروی و در مقابل این برنامه، که توسط روسیۀ مرکزی به اجرا در می آید، به صوت شدیدتری در مقایسه با دیگر اقوام به روابط و مقاومت درونقوم روی آورد.

 تاجیک ها در حفظ زبان فارسی نیز مقاومت فراوان از خود نشان داده اند.  زبان فارسی که در تاجیکستان زبان تاجیکی گفته می شود و یکی از ارکان اصلی حفظ هویت در این جمهوری است، تاجیک ها  دوران متمادی خود را با این زبان از خطر نفوذ به سلطۀ فرهنگ و زبان ترکی نگاه داشته اند.  برای تاجیک ها زبان فارسی بیش از آن چه در ایران وجود دارد، حائز اهمیت است.  هر تاجیک به عنوان بخشی از هویت قومی خود به زبان نیاگان نگاه می کند و به همین دلیل احترام خاصی نصبت به این زبان قائل است.  علاوه بر این تاجیکان بزرگان شعر و عدب فارسی از قبیل فردوسی، رودکی، بیدیل، دهلوی و... از جایگاه ویژه برخوردارند و به ویژه در میان دانشگاهیان و دانشمندان توجه ویژه ای نثبت به شخسیت ها ابراز می شود.

 زبان فارسی امروزین تاجیکستان شباهت زیادی به فارسی دری دارد.  ملیکالشعرای بهار در این زمینه می نوسد: "زبان فارسی دری اصلاً لهجۀ احالی ماوراءالنهر: سمرقند و بخاراست که در این جایگاه تاجیکان زندگی می کنند."

 حفظ گونۀ اصیل زبان فارسی در تاجیکستان و عدم تغییر و تهول فراوان در آن، چونان که در ایران پدید آمده است، که دهه های متمادی سلطۀ زبان روسی، قرون متمادی فشار زبان ترکی و همچونین محصور بودن تاجیکستان در خشکی موجب شده است، که این زبان از رشد لازم برخوردار نباشد.  با این حال این معنای عدم تغییر در زبان فارسی تاجیکستان نیست، بلکه گویش های زبان تاجیکی  در نواحی مرزی این کشور کمی متأثر از زبان همسایگان است.  تفاوت های اندک زبان تاجیکی رایج در تاجیکستان و بخش های از سمرقند و بخارا با زبان فارسی مربوط به یک قرن اخیر است...

 

تهیۀ قهار رسولیان با اختصار از کتاب "جایگاه ایران در آسیای مرکزی" مهدی سنایی نهوندیتهران، ١٣٧٦.

هفتنامۀ "ادبیات و صنعت" ١٠ فوریۀ سال ٢٠٠٥، صفحۀ ١٣. برگردانی به خط فارسی از سیریلیک از رامین هادی زاده.

 

 

 
< بعد

سرود هفته


راد مردان تاجیک

525784_395172613854194_1134587771_n.jpg

سخنان نشرناشدۀ مسعود(رح)


احدی:یگانه زبان ملی افغانستان پشتو میباشد


برگ تاجیکم در فیس بوک


نظرسنجي

کدام يک از اين سه واژه اي همگون را مي خواهيد بيشتر به کار ببرید؟
 

تارنمای زبان پارسی


شبکۀ یکصدا


آثار سخنسرایان پارسی‌گو


واژه‌نامه دهخدا (انلاین)


تاجیک ام تلویزیون