کتــاب"بدخشــان درتاریــخ" ازچــاپ برآمــد
18 مهر 1389,ساعت 12:09:31

اکبرخردمند

کتاب تحقیقی و پژوهشی "بدخشان درتاریخ"- تالیف پژوهشگر ومحقیق شناخته شده کشور دوکتور صاحبنظر مرادی اخیراً از سوی انتشارات خیام در شهرکابل ازچاپ برآمد. این مجموعه تحقیقی که دربرگیرنده 9 فصل است، در820 صفحه وبصورت مصور چاپ شده است که مایه مباهات اهل فرهنگ ودانش است.

 کتاب دربرگیرنده دوبخش است که بخش اول آن به بررسی تحولات دوره پیش ازاسلام، ودوره دوم آن به تحولات دوره اسلام دربدخشان تعلق دارد.

 به نظرمیرسد مولف کتاب هرچند عنوان کتابش رابه بخشی ازجغرافیای امروزی افغانستان(ولایت باستانی بدخشان)بخشیده است، اما باتوجه به کمبودی که درمسایل تاریخ قبل ازاسلام درآثارمدون تاریخی کشوروجودداشت، این کاستی راتاحدودی مرفوع نموده است.

بخش نخست "بدخشان درتاریخ" پس ازفصل بندی مندرجات کتاب ویک مقدمه پیرامون فعالیتهای بدخشان شناسی توسط دانشمندان کشوروجهان، ومنابع پژوهشی درباب بدخشان شناسی وابزارهای کمکی درپژوهش تاریخ، آغازگردیده است.

درفصل اول مسایلی درباب "معرفتهای جغرافیایی، اقتصادی" مربوط به ولایات تخارستان(قطغن امروزی) که دربرهه های ازتاریخ ازمربوطات بدخشان بوده اند، اهمیت استراتیژیکی پامیروگذرگاه جاده ابریشم، نامهای بدخشان، بدخشان بخشی ازجغرافیای ایریانا ویجه وعناوین دیگری تشریح گردیده است.

درفصل دوم به "بررسی احوال جماعات اولیه درسواحل رود اکسوس" بارویکرد به تدقیقات باستان شناسی ومنابع تحقیقی ازدروه های زندگی انسانهای قبل التاریخ ودوره اساطیری وپادشاهان این دوره چون پیشدادیان وکیانیان، زردشت، اوستا وجزوه های آن، هنروفرهنگ ومهاجرت آریائیان، نامها ومناطق قدیم دربدخشان آشنامیشویم.

فصل سوم، "بدخشان ودولتهای آسیایی" نام گرفته است، که درآن هجومهای آشوریان، هخامنشیان، تشکل اجتماعی وسیاسی تکاریون(تخاریان)، جزئیات استیلای اسکندرمقدونی برباختروماورااللنهر، ورود ترکها به تخارستان، ظهورکوشانیان دربدخشان، خیزش سیاسی یفتلیان وجنگهای آنان باساسانیان، ضمن عناوین پیوست باین مباحث به توضیح گرفته شده، وبا بررسی اوضاع عمومی تخارستان درابعاد فرهنگ، حرفه های اقتصادی، شهرسازی وباشنده گان بدخشان بعنوان نتیجه گیری به پایان رسیده است.

فصل چهارم کتاب، به "بدخشان دردوره اسلام" اختصاص داده شده است، که درآن ازآغازخلافت اسلامی توسط پیامبراسلام حضرت محمدمصطفی(ص)تاخلفای راشدین، ورود سپاه اسلام به تخارستان، محاربات قطیبه وقیام نیزک تخارستانی وسایرخیزشها وجنبشهای ملی، ظهورخانواده های فضل پرورخراسانی درخلافت اسلامی، ظهوردولتهای ملی درخراسان(طاهریان، صفاریان وسامانیان)، سقوط سامانیان توسط ایلکخانیان، نقش فقها ومحدثین تخارستان درباروری اندیشه وفرهنگ اسلامی(فقه، حدیث ومذاهب دینی) وبابررسی اوضاع عمومی به فصل بعدی میرسیم.

فصل پنجم، "بدخشان دردولتهای خراسان" نام دارد. این فصل چگونگی پیوند وروابط بدخشان رابا دولتهای غزنویان، سلجوقیان، کارنامه ناصرخسرو درین دوره دربدخشان، غوریان، خوارزم شاهیان رابرشمرده وبابررسی اوضاع عمومی درآستانه هجوم مغول وکارنامه چنگیزخان درتصرف شهرهای تخارستان وخاطرات مارکوپولووابن بطوطه پیرامون بدخشان این دوره پایان یافته است.

فصل ششم مربوط به دوره "تیموریان دربدخشان" است. درین دوره پس ازمطالبی پیرامون امیرتیمورصاحبقران بانامها وسیماهای برمیخوریم که درین دوره بربدخشان حکومت کرده اند. رقابتهای شیبانیان وکورگانیان وجنبشهای نهضت اسماعلیه دربدخشان، قیامهای محلی زبیرراغی ومیرمبارکشاه مظفریانی، شهزاده گان تیموری وتصویری ازوضعیت عمومی بدخشان این فصل رامیبندد.

فصل هفتم "ظهورحکومتهای مستقل محلی" نام دارد، که ازپیریزی دولت افغانها درقندهار تاظهور سلسله میریاربیک خان دربدخشان، شاهان محلی راغ، شغنان، درواز، ونج وقراتگین وبلجوان، امرای ازبک درقطغن، ضمن اطلاعات جغرافیایی واجتماعی تادوره امیرعبدالرحمن خان ادامه یافته است. درین بخش تاثیرپذیری اوضاع اجتماعی بدخشان باآغاز فعالیت کمپنیهای شرق الهند(فعالیتهای استعماری) تلاشهای مقاومتگرانه دیوبند وجنبشهای ملی هندوستان، پیشروی روسها دراعماق خان نشینهای ترکستان وآسیای میانه ونقش مدارس بخارا بابررسی اوضاع عمومی خاتمه می یابد.

فصل هشتم، "بدخشان دردولت افغانستان" عنوان شده است، که درآن تحلیل وارزیابیهای جالبی درخصوص کارنامه امیرعبدالرحمن خان، اوضاع سرحدات، معاهده دیورند وسالسبری درتقسیم وتجزیه مناطق خراسان بزرگ، قیامهای محلی وسرکوب آنها دربدخشان، روابط امیرعبدالرحمن خان باشهزاده گان بدخشانی درکابل، امیرحبیب الله خان، شکل گیری جنبش مشروطیت دربارسلطنت، امیرامان الله خان، استقلال، نهضت تجددگرایی، انقلاب اکتبروتاثیرات آن بربدخشان، نقش شاه محمد ولیخان بدخشی درمعرفی استقلال، مقاومت ملی بخارا، ورودامیربخارابه بدخشان، تحولات سیاسی درختلان زمین، ظهورحبیب الله کلکانی درصحنه عیاری، شکست مقاومت ضدبلشویکی دربخارای شرقی، حمله روسها به بلخ وقطغن، حمله انگلیسها توسط نادرخان ازجنوب وعناوین ضمنی بسیاری جلب توجه میکند.

فصل نهم وپایانی کتاب "تلاش انگلیس برای برگشت دوباره به افغانستان" عنوان یافته است، ودرآن ازسلطنت نادرخان، بی مروتب نادردراعدام امیرحبیب الله کلکانی ویارانش، اعدام محمد ولی خان بدخشی ومبارزین ضد انگلیس، شخصیتهای بدخشان درسلطنت کابل، اصلاحات عمده فرهنگی، اقتصادی، اوضاع عمومی این دوره، برخی ازعنعنات آریایی دربدخشان، برخی ازمزارات دربدخشان وقطغن ومنابع پژوهشی جای داده شده است.

باافزودن این اثرگرانسنگ پژوهشی، گنجینه دیگری به خزانه تاریخ وفرهنگ افغانستان علاوه گردیده وصفحات دیگری ازتاریخ ناسروده ما هستی یافته است. خوانش این اثرعلمی رابرای همه علاقه مندان عرصه تاریخ وفرهنگ آریایی وبدخشان توصیه مینمایم، وازبارگاه ایزد منان برای مولف آن جناب دکترصاحبنظرمرادی موفقیتهای مزید ودست آوردهای فراوان بعدی آرزو مینمایم.

درآخریکی دوپیشنهاد برای آقای مرادی دارم، وآن اینکه: درچاپ دوم کتاب بعوض کاغذاخباری، ازکاغذهای باکیفیت بهتراستفاده نمایند. زیرادرفراهم آوری مطالب کتاب زحمت بسیاری کشیده شده ونباید چنین زحمتی باینگونه کاغذها زمینه ماندگاری نداشته باشد. درچاپ مجدد نباید فهرست اعلام(اشخاص واماکن) حذف گردد. وسوم اینکه اگرمشکلی درکارنباشد، این اثررادردوجلد به چاپ برسانند، یعنی بخشهای پیش ازاسلام ودوره اسلامی رادردومجلد تنظیم نمایند.

 

 

 
< بعد   قبل >

سرود هفته


راد مردان تاجیک

wasef bakhtari.jpg

سخنان نشرناشدۀ مسعود(رح)


احدی:یگانه زبان ملی افغانستان پشتو میباشد


برگ تاجیکم در فیس بوک


نظرسنجي

کدام يک از اين سه واژه اي همگون را مي خواهيد بيشتر به کار ببرید؟
 

تارنمای زبان پارسی


شبکۀ یکصدا


آثار سخنسرایان پارسی‌گو


واژه‌نامه دهخدا (انلاین)


تاجیک ام تلویزیون