زبان فارسی در تاجیکستان
10 آبان 1387,ساعت 05:49:28

مهین صمدی

چندی پیش «نور سلطان نظربایف» رئیس جمهور قزاقستان طرح ایجاد یک اتحاد میان کشورهای قزاقستان، ازبکستان و قرقیزستان را مطرح کرده بود. در واقع در این طرح ، کشورهای ترک زبان آسیای مرکزی در نظر گرفته شده بودند و به همین

دلیل نامی از تاجیکستان که فارسی زبان است به ميان نيامده بود. با توجه به ظهور اتحاد های منطقه ای آینده تاجیکستان چگونه خواهد بود؟ بسیاری بر این باورند که همگرایی سه کشور فارسی زبان منطقه یعنی تاجیکستان، ایران، افغانستان یکی از بهترین راههای ایجاد یک اتحاد منطقه ای جدید با توانایی های بالقوه است .از نقطه نظر تاریخی سرزمینی که در آن این سه کشور پارسی زبان واقع اند را ایران بزرگ می خواندند و همه جا مردم این سرزمین ها برادران خونی اعلام می شوند این سه کشور تاریخ، زبان

، ادبیات و فرهنگ مشترک دارند و اسلام نیز در پیوند مردمان این منطقه نقش اساسی را ایفا می‌کند.

تاجیکستان بعد از سقوط کمونیسم در پی بنیاد یک جامعه دنیوی و سکولار برآمد. افغانستان از یک نظام شاهی و فئودالی در پایان قرن گذشته به آغوش درگیری های طولانی افتاد که تا کنون از آن کاملا به در نیامده است. در نتیجه این جریانات دایره زبان فارسی به تدریج محدود شد و در آسیای میانه این روند به تنزل دو مرکز بزرگ تمدن ایرانی، سمرقند و بخارا انجامید.

تازه ترین شهر پارسی دری یعنی دوشنبه پایتخت تاجیکستان تا زمان استقلال این کشور بیشتر به یک شهر شوروی می ماند تا تاجیکی. در این جا زبان فارسی تاجیکی جای خود را به زبان روسی داد و در دایره خانواده و فرهنگ و ادبیات محدود ماند. مشهورترین آفریده های علمی این دوران از جمله کتاب تاجیکان باباجان غفوراف، نخست به زبان روسی نوشته و بعدا به فارسی تاجیکی ترجمه شد.

اکنون زمان آن رسیده از فرصت های باقی مانده استفاده کنیم و هر چند در این همگرایی و همکاری کوتاهی شود جبران آن سخت تر و طولانی تر خواهد بود. ایرج وامقی که از این گستره با نام زیبای «دنیای نوروزیان» نام می برد، می گوید: دنیای نوروزیان فرهنگ مشترکی است که بیش از هزار سال بر پهنه گسترده ای از آسیا و آسیای میانه سایه افکنده و دلهای میلیون ها نفر را از لاهور تا بلخ، بامیان و از سمرقند و بخارا تا خلیج فارس به هم پیوند داده است.700 سال است که مردمان این گستره با اشعار حافظ شیراز می خوانند و می رقصند.

این روزها ما شاهد تلاشهايی از سوی دولت ها، نهادها و گروههای مستقل و افراد آگاه و دلسوزی می باشیم که در جهت تحقق این اتحاد گامهای چشمگیری را برداشته اند. کوشش هايی در جهت بر پایی گردهمایی های کشورهای فارسی زبان و یکدست کردن نشانه های نگارش و انتخاب اصطلاحات فارسی به جای نوع فرنگی آن و اجباری کردن اصطلاحات تصویب شده از سوی فرهنگستان ایران و نشر واژه نامه تاجیکی در ایران از اين جمله است. همچنين فعاليت هاي شخصیت های نامدار قلمرو زبان فارسی مانند: احسان یارشاطر، داریوش آشوری، کمال الدین کزازی، جلیل دوست خواه و دیگران از یک سو و حضور سایت های رایانه ای که هدفشان تقويت زبان فارسي است به شرط آنکه مجموعه این تلاش ها از سوی نهاد فارسی زبانان جهان با یک راهبرد کارشناسانه سمت و سو داده شود، بسيار مفيد و مؤثر خواهد بود.

از آخرین همایش های فارسی زبانان همایشی بود که دراسفند ماه سال گذشته در تاجیکستان بر پا شد بیش از 40 نفر از اساتید و پژوهشگران از ایران افغانستان، ازبکستان، امریکا، پاکستان و هند و برخی کشورهای دیگر حضور داشتند. این همایش به ابتکار فرهنگستان علوم تاجیکستان و رایزنی فرهنگی ایران در شهر دوشنبه برگزار شد. در افتتاح پنجمین همایش فارسی زبانان و محققان زبان و ادبیات فارسی «محمد شاه الالف» رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان هدف از این همایش را بررسي پژوهش هاي تازه در مورد تاریخ زبان و ادبیات، شكل گيري و تكامل آن و همچنین تحلیل گسترده اصول جدید تعلیم و تدریس زبان و ادبیات فارسی عنوان کرد. قهرمان سلیمانی رایزن فرهنگی ایران و تاجیکستان این همایش را فرصتی برای تبادل افکار و اندیشه و تجارب محققانی خواند که در حوزه زبان فارسی در کشورهای مختلف جهان مشغول پژوهش هستند. لازم به ذکر است که چهار دوره قبلی این همایش در تهران برگزار شده است.

علی اشرف صادقی، معاون فرهنگستان زبان و ادب فارسی ایران توضیح داد که: لازم است به ضرورت بررسی ریشه های زبان فارسی ایران و فارسی تاجیکی تاجیکستان، توجه بیشتری داشته باشیم. ما تا قرن گذشته یک نام برای این زبان ها داشتیم و آن زبان فارسی بود هر چند که از اواخر دوره ساسانی تا بدین سو این زبان به نام فارسی دری شناخته می شد.

با وجود اندیشه های مختلف در مورد نام زبان فارسی و خاستگاه اصلی آن برگزاری چنین همایش ها برای گسترش نفوذ زبان فارسی از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.

براساس بیانیه این همایش بر توجه بیشتر به آموزش زبان فارسی در تاجیکستان و همچنین تهیه برنامه مشخص در زمینه تبادل دانشجو و استادان دانشگاه ها و مراکز علمی ایران و تاجیکستان، تاسیس یک دفتر ویژه تدوین کتب درسی در ایران، افغانستان و تاجیکستان برای کلیه علاقمندان آموزش زبان وادبیات فارسی در سراسر جهان تاکید شد. همچنين پیشنهاد شد که از یونسکو درخواست شود تا بواسطه وجود 200 ميلیون فارسي زبان در سراسر جهان زبان فارسی (دری- تاجیکی) در ردیف یکی از زبانهای یونسکو پذیرفته شود و در سطح بین المللی به این زبان توجه بیشتری مبذول گردد.

در این میان نقش ایران به عنوان قدرت منطقه و مرکز هویت و تمدن ایران بزرگ ( شامل تاجیکستان و افغانستان و آران و آذربایجان و ارمنستان و ترکمنستان و کردستان ترکیه و کردستان عراق است . . . ) پررنگ تر از سایر کشور ها می باشد. چنانچه در جشنی که در تاجیکستان به مناسبت سالگرد انقلاب اسلامی در بهمن ماه سال جاری برگزار شد محمد جان شکوری محقق و پژوهشگر برجسته تاجیک و عضو فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران گفت: ایران نخستین کشوری بود که بعد از اعلام استقلال تاجیکستان سفارت خانه خود را در شهر دوشنبه برپا کرد و استقلال تاجیکان را به رسمیت شناخت و جدای از همکاری های اقتصادی ایران کتابخانه های زیادی را پس از استقلال در تاجیکستان ایجاد کرد که مهمترین آن کتابخانه رودکی در درون کتابخانه ملی تاجیکستان است.

میرزا شکور زاده شاعر و نویسنده و روزنامه نگار برجسته تاجیکستان در این برنامه گفت: قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، رابطه ایران و تاجیکستان در حد صفر بود و تماس ها از طریق مسکو انجام می شد که آن هم جنبه تشریفاتی داشت ولی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و به خصوص پس از استقلال تاجیکستان روابط با ایران به حد اعلای خود رسید و جمهوری اسلامی ایران بعد از استقلال تاجیکستان با کاروانی از کتاب که در نزد تاجیک ها بعدها معروف به «کاروان نور» شد وارد تاجیکستان شد.

آنچه از تاجیکستان انتظار می رود چیزی جز تقویت فرهنگ مشترک و گسترش زبان فارسی نیست و من خود در سفری که در سال جاری به این کشور داشتم شاهد حضور جوانان علاقمند به یادگیری زبان نیاکان بودم که بصورت گروهی در یکی از سالن های کتابخانه فردوسی به گرد هم آمده بودند و آموزش الفبای فارسی می دیدند.

در واقع تعاملات فرهنگی و اقتصادی این حوزه تمدنی می تواند بستر مناسبی را برای رسیدن به همگرايی های گسترده سیاسی، امنیتی فراهم آورد واقعیت های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دنیای امروز بیش از پیش توجه به این میراث های پیدا و پنهان را الزام آور می سازد.

به عقیده دکتر بهرام امیر احمدیان، از بعد فرهنگی کتابت و انتشارات می تواند کشور های فارسی زبان را به هم نزدیک سازد و در این راه یک معضل اساسی وجود دارد و آن عدم هماهنگی نوشتاری برادران تاجیک با ایرانیان است و باید با اراده ای قوی در تغییر ساختار الفبای تاجیکستان اندیشیده شود تا آنها بتوانند از منابع سرشار میراث گرانبهای زبان فارسی بهره گیرند و در این راه تلاش دولت ها و نهاد های مذهبی و مردمی باید همداستان شوند
.....................
نویسنده : مهین صمدی, پایگاه فرهنگی ایراس

 
< بعد

سرود هفته


راد مردان تاجیک

zoroaster.jpg

سخنان نشرناشدۀ مسعود(رح)


احدی:یگانه زبان ملی افغانستان پشتو میباشد


برگ تاجیکم در فیس بوک


نظرسنجي

کدام يک از اين سه واژه اي همگون را مي خواهيد بيشتر به کار ببرید؟
 

تارنمای زبان پارسی


شبکۀ یکصدا


آثار سخنسرایان پارسی‌گو


واژه‌نامه دهخدا (انلاین)


تاجیک ام تلویزیون