آیا در ایران اصطلاحی به نام «قوم کُرد» وجود دارد؟
12 بهمن 1391,ساعت 04:48:50

اصطلاح «کُرد» در دوران تاریخی پس از حمله اعراب به ایران به معنای رمه گردانان و کوچ‌نشینان فلات ایران بزرگ به كار رفته است و هرگز معنی زبانی خاص یا قوم خاص یا فرهنگی خاص را نمی‌دهد. چنانکه امروز هم این واژه هنوز معنی زبانی خاص یا گروهی خاص را نمی‌دهد. در واقع زبان‌هایی وجود دارند که نام شان کُردی است.

برای نمونه زبان های سورانی و کرمانجی نه یک گویش از هم بلکه دو زبان متفاوت در حد تفاوت آلمانی و انگلیسی شناخته می‌شوند. نکته ی دیگری که عدم اهمیت شاخصه ی زبان را در تشکل هویت کُردها اثبات می کند این است که مهم ترین دیوان های شعر نو وشتارهای ادبی ایرانیان کُردزبان حتا کُردزبان های عثمانی به زبان فارسی است. برای نمونه پنج کتاب برجسته ی کردزبان ها درباره ی خودشان به زبان فارسی است:

 

شرفنامه بدلیسی

سیر الاکراد

حدیقه ناصریه

تحفه ناصری

حدیقه امان الهی

 

برجسته‌ترین این کتاب ها شرفنامه ی بدلیسی است که در قلمرو عثمانیان نوشته شده است. این کتاب تاریخ مفصل کردستان است و از منابع اصلی تاریخ کُرد به‌شمار می‌آید. شرف‌خان بدلیسی، شرفنامه را در ۱۵۹۷ میلادی به پایان رساند. این کتاب تنها در تاریخ معاصر به کُردی ترجمه شده است.

 

اما شاعران و نویسندگان پارسی گوی در قرن های اول اسلام واژه ی کُرد را به معنای چوپان و شبان به کار برده اند.

رودکی گوید:

 

از بخت و کیان خود بگذشتم و پَردَختم

چون کُرد بماندستم تنها من و این باهو (باهو: چوبدستی شبانان).

 

در اسرار التوحید نیز آمده است: «کُرد بود و گوسفند دار» و در گویش طبری امروز هنوز واژه ی کُرد به همین معنا به کار می رود. حتا عرب های سورستان یعنی عراق و سوریه ی امروز در گذشته کُرد نامیده می شدند.

 

دکتر مارتین وان بروینسن، پژوهشگر آلمانی و کردشناس معروف می‌نویسد:

«نام قومی "کرد" که در منابع قرن اول اسلام دیده میشود بر یک پدیده رمه‌گرایی و شاید واحدهای سیاسی نامیده می شد و نه یک گروه زبانی. چندین بار حتی "کردهای عرب" در منابع نامبرده شدند. اما در پایان قرن دهم میلادی، این نام برای گروه‌های متعدد رمه‌گران و کوچ‌گران ایرانی‌زبان بکار میرفته است که از دریاچه ی وان تا دریاچه ی ارومیه و مناطقی از قفقاز زندگی می کردند. چنانچه در آن زمان روستا‌نشینانی بودند که به زبان‌های کردی امروز تکلم می‌کردند، هنوز نام "کرد" در آن زمان شامل آنها نمی‌شد

 

پروفسور ولادمیر ایوانف نیز می‌گوید:

«نام کرد از سده ی پنجم میلادی تا شانزدهم میلادی نامی بود که بر همه‌ی رمه‌گران و کوچ‌گران ایرانی نامگزاری می‌شد

 

پروفسور دایوید مکنزی که تز خود را روی زبان‌های کردی نوشته است می گوید:

«اگر به حدود دوران گسترش امپراتوری اعراب نگاه کنیم، در خواهیم یافت که عنوان کرد با رمه‌گر و کوچ‌گر دارای یک معنی است

 

پروفسور ریچارد فرای، ایران‌شناس نامی نیز می گوید:

«قبایل همیشه بخشی از تاریخ ایران بودند هرچند منابع در مورد آنها کم است زیرا آنها خود تاریخساز نبودند. عنوان فراگیر و عامیانه "کرد" که در بسیاری از کتاب‌های عربی و حتی پهلوی (کارنامک اردشیر پاپکان) دیده میشود نامی بود که فراگیرنده‌ی همه‌ی کوچ‌گران و چادرنشنیان می بود، حتا اگر با مردمانی که امروز نام "کرد" دارند از یک پیوند زبانی نبودند. برای نمونه، برخی از منابع مردمان لرستان را کرد نامیدند و همچنین قبایل کوهستان و حتی بلوچان کرمان

 

در داستان ضحاک ماردوش از داستان های شاهنامه ی حکیم ابوالقاسم فردوسی نیز با واژه ی کُرد به عنوان نوعی معیشت روبرو هستیم.

خورشگر بدیشان بُزی چند و میش

سپردی و صحرا نهادیش پیش

کنون کُرد از آن تخمه دارد نژاد

که ز آباد ناید به دل بَرْش یاد

 

به دیده می آید که برخی از قومیت گرایان کُردزبان با تصوری مدرنیته می پندارند که ایرانیان کُردزبان فرزندان مادهای باستان هستند و زبان کُردی بازمانده ی همان زبان. چنانچه شاخصه ی تشخص هویتی مادها و کُردها زبان های کُردی بوده است.

 

این در حالی است که از زبان مادی تنها حدود ده لغت بجای مانده است و از میان زبان های موجود ایرانی کنونی، نمیتوان هیچ کدام را به طور قطعی ادامه مادی دانست. از این میان، تنها زبانهای تاتی در آذربایجان و تالشی و زبانهای مرکزی اصفهان چند ویژگی زبان مادی باستان را دارند. اما در رابطه با ریشه‌ی ایرانی زبان‌های کردی می توان گفت که آنها میانه ی پارثی پهلوی و پارسی میانه هستند و از هر دو تا نفوذ گرفته‌اند.

 

پرسشی که از قومگرایان باید پرسید این است که چگونه در طول تاریخ، کردزبانان که به زعم ایشان بر هویت قومی و هویت زبانی پیوسته به قومیت خود، خودآگاهی داشته اند، مهم ترین کتاب های تاریخی و هویتی خود را به زبان "فارسی" نگارش کرده اند؟!

 

پاسخ این است که ویژگی های تاکید شده در فرآیند ملت سازی سده ی نوزده، برای نمونه زبان، تنها برای زمانه ی مدرن ما عوامل موثری در آفرینش وحدت به شمار می رفتند، اما تاریخ سده های کهن تر نشان می داد که تصور وحدت آفرینی عناصر یادشده، بیشتر تصویری سده نوزدهی است تا یک پیوستگی تاریخی.

 

بنابراین واژه "کرد" و "بلوچ" یک نوع شیوه‌ی زندگی بوده است و نه قومیتی خاص.

 
< بعد   قبل >

سرود هفته


راد مردان تاجیک

3 (2).jpg

سخنان نشرناشدۀ مسعود(رح)


احدی:یگانه زبان ملی افغانستان پشتو میباشد


برگ تاجیکم در فیس بوک


نظرسنجي

کدام يک از اين سه واژه اي همگون را مي خواهيد بيشتر به کار ببرید؟
 

تارنمای زبان پارسی


شبکۀ یکصدا


آثار سخنسرایان پارسی‌گو


واژه‌نامه دهخدا (انلاین)


تاجیک ام تلویزیون