تاجیکان؛ جنازه‌های متحرک؟
30 خرداد 1392,ساعت 04:49:53

عبدالشهید ثاقب

در یکی از روزهای سال 2001 میلادی، نیروهای جبهه مقاومت، پس از سال‌ها جنگ و مبارزات مسلحانه علیه طالبان، پیروزمندانه وارد کابل شدند. مقاومت جبهه متحد علیه طالبان و شهادت احمدشاه مسعود، قهرمان ملی کشور، مشروعیت ملی و بین‌المللی را برای تاجیکان فراهم نموده بود تا بر مسند قدرت تکیه بزنند، اما متاسفانه،

آن را به کسی واگذار کردند که به اعتراف خودش خواب ریاست جمهوری را هم نمی‌دید: حامدکرزی.

 

چرا تاجیکان، انتقال قدرت را پذیرفت؟ چرا از حکومت خود دفاع نکرد؟

 

روهراباکر در نامه‌ای که به زلمی‌خلیلزاد، سفیر پیشین ایالات متحده امریکا در افغانستان، نگاشته است در همین مورد صحبت می‌کند. در این نامه، چیزی که از آن سخن گفته شده‌، نقش زلمی‌خلیلزاد در انتخاب حامدکرزی در جلسه بن و دستبرد وی در لویه جرگه قانون اساسی می‌باشد. او در این نامه، ضمن توضیح مسائل دیگر، تحکیم قدرت حامدکرزی، فروپاشی جبهه متحد و تضعیف موقعیت سیاسی و دولتی ائتلاف شمال را نیز یکی از کارنامه‌های زلمی خلیلزاد و اخضر ابراهیمی دانسته و از نقش مخرب این دو در پروسه‌ی پس از بُن سخن می‌گوید.

 

من ضمن آ‌ن‌که انتشار آن را سند مهمی برای توضیح علل بدبختی مردم خود و ناکامی جامعه‌جهانی در امر دولت‌سازی و ایجاد دولت – ملت در افغانستان می‌دانم، اما می‌خواهم بگویم که مقصر اصلی وضع موجود کیست: ما یا زلمی‌خلیلزاد؟

 

مسئولیت ‌ناپذیری

 

این پرسش را به خاطر آن مطرح می‌کنم که تجربه ثابت ساخته است برخی رهبران سیاسی، حین نشر چنین اسنادی مبنی بر دخالت بیگانگان، دچار یک نوع آسودگی‌وجدان گردیده و تلاش می‌کنند که مسئولیت همه‌ مشکلات و ناهنجاری‌ها را بر عهده‌ دیگران بیفکنند و خودشان را معصوم و بی‌گناه جلوه دهند. مسئولیت‌ناشناسی و فرافکنی یکی از علل اصلی بدبختی‌ها و سیاه‌روزی‌های مردم ما است. در این سرزمین من کسی را سراغ ندارم که وقتی دسته‌گلی را به آب بدهد، شجاعانه در میان توده‌ها حاضر شده و رسماً مسئولیت آن را به عهده بگیرد.

 

حضور این فرهنگ در میان تاجیکان اگرچه ریشه‌های ساختاری دارد، اما مرتبط با مسایل حیثیتی نیز می‌باشد. ما تاجیک‌ها چنین می‌پنداریم که اگر به اشتباهات مان اعتراف کنیم، شاید حیثیت مان لطمه دیده و تن به خودکشی سیاسی داده باشیم.

 

بنابراین، من تلاش می‌کنم که در این نوشته، به عوامل داخلی این پدیده اشاره کنم.

 

ذهنیت بردگی

 

جبران خلیل جبران، نویسنده لبنانی، داستانی دارد زیر نام «دخترشیر». او در این داستان، وضعیت زندگی چهارتن کنیزی را روایت می‌کند که در خدمت «ملکه دربار» قرار دارند. وظیفه این کنیزها این است که با بادبزن‌های شان، ملکه را باد بزنند. در آغوش ملکه، گربه ‌ای نیز وجود دارد که بسیار عاقل‌تر از این چهار کنیز می‌باشد. وقتی که ملکه خواب است، کنیزها با استفاده از فرصت، حرف‌هایی در مورد او با همدیگر می‌گویند. گربه که در آغوش ملکه قرار دارد، حرف‌های آن‌ها را می‌شنود و متناسب با وضعیت هر کدام، پاسخ می‌دهد. او در پاسخ یکی از آن‌ها می‌گوید: «ای‌کاش شما هم می‌خوابیدید و آزادی خویش را در خواب می‌دیدید؟!».

 

من فکر می‌کنم این حرف گربه داستان جبران خلیل جبران، دقیقاً روان‌شناسی بردگان را بیان می‌کند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های ذهنیت بردگی این است که آدمی نه تنها آزادی ندارد، بل حصول آن را حتی در خواب هم ممتنع می‌داند. او فکر می‌کند که اسارت و ذلت و حقارت، جزء سرنوشت ابدی و ازلی آن‌ها بوده و دگرگونی‌ناپذیر می‌باشد و هیچ کسی هم نمی‌تواند در برابر این امر طغیان و سرکشی کند. در ذهنیت بردگی، سرکشی و طغیان از دستورهای ارباب، مساوی به خود کشی می‌باشد و مرگ را در پی‌دارد؛ بی‌خبر از اینکه به قول جبران خلیل جبران «برده‌ها از روزی که متولد شده‌اند، توسط ارباب کشته شده و کشته خواهند شد».

 

منظورم از ذکر این مقدمه این بود که بگویم کسانی که دیروز در جلسه‌ بُن به نمایندگی از تاجیکان اشتراک کرده بودند، دارای یک چنین ذهنیتی بودند. سران تاجیک و در مجموع تاجیکان، تحت تأثیر تبلیغات گروه‌های فاشیستی چنین می‌پندارند تا زمانی که فرد اول این سرزمین یک‌پشتون نباشد، این کشور آرام نخواهد شد و به صلح و ثبات دست نخواهند یافت.

 

امرالله صالح، رییس پیشین امنیت ملی کشور، در این مورد نیز به همین عقیده است. او می‌گوید: در میان نسل دوم رهبران جمعیت اسلامی افغانستان که به کنفرانس بن رفته بودند چند چیزی توافق شده بود: «این‌ که مذاکرات نباید تحت تاثیر استاد برهان‌الدین ربانی قرار گیرد؛ ریاست اداره‌ی نو به یک سیاستمدار پشتون‌تبار تعلق گیرد و نهاد‌های کلیدی قدرت، در اختیار یاران نزدیک احمدشاه مسعود باشد».

 

درست، از همین جا بود که این‌ها نه تنها خود، ریاست را نخواستند، بل وقتی حامدکرزی در مقابل عبدالستار سیرت، در جریان اجلاس بن، رأیی نداشت، سرانجام مطابق این ذهنیت، به نفع کرزی فیصله کردند. این ذهنیت تاکنون نیز در میان تاجیکان وجود داشته و شدیداً از آن حمایت صورت می‌گیرد.

 

قدرت ذهنیت‌ها

 

افغانستانی‌ها نباید قدرت تئوری‌ها و توهمات را دست‌کم بگیرند. هاینریش هاینه می‌گفت: «اندیشه می‌کوشد تبدیل به کردار گردد و کلمه می‌خواهد جسم شود. اکنون بیا و ببین که آدمی کافی است فقط فکر خود را بیان کند تا جهان به خود شکل بگیرد. زیرا جهان، جلوه‌ی بیرونی کلمه است و بس. آگاه باشید ای مردان عمل! هیچ نیستید جز ابزارهای ناخودآگاه در دست مردان اندیشه که اغلب در گوشه نشینی و فرودستی کامل شما را بر تکلیف گریزناپذیرتان گمارده اند. ماکسمیلیان روبسپیر چیزی نبود جز دست ژان ژاک روسو».

 

مولانا جلال‌الدین محمدبلخی نیز می‌سراید:

 

ای برادر تو همان اندیشه‌ای

مابقی خود استخوان و ریشه‌ای

 

اقبال لاهوری نیز قوت و قدرت اندیشه‌ها و توهمات را چنین بیان می‌کند:

 

سنگ اگر برخود گمان شیشه کرد

شیشه شد و بشکستن را پیشه کرد

ناتوان خود را اگر رهرو شمرد

نقد جان خویش با رهزن سپرد

 

ما باید درک کنیم تا هنگامی که این ذهنیت در جامعه حضور داشته باشد، تجربه کنفرانس بن و سال‌های پس از آن تکرار خواهد شد. کنفرانس بن، چیز دیگری نبود جز تجسم همین توهّم. بنابراین، بیایید به جای خائن خواندن زلمی‌خلیلزاد و فرافکنی مشکلات به عهده‌ دیگران، اشتباهات مان را به رسمیت شناخته و علیه ذهنیت بردگی، کمپاین کنیم.

 

سخنرانی استاد عطامحمد نور، والی بلخ، در نشست بلخ، سرآغاز خوبی بوده می‌تواند برای این کمپاین. در نشست بلخ، وقتی گزارشگر طلوع‌ نیوز از استاد عطامحمد نور والی بلخ، درباره‌ گفتگوهایش با زلمی خلیل‌زاد پرسید و گفت شایعاتی وجود دارد مبنی بر این‌که شما معاونیت وی در انتخابات آینده ریاست جمهوری را پذیرفته و با وی ائتلاف نموده‌اید، او ضمن تأیید گفتگوهایش با شخصیت‌های مطرح، افزود: قرار نیست که ما همیشه نفر دوم باشیم، ما تلاش خواهیم کرد که از این پس فرد اول کشور بوده و بر مسند ریاست جمهوری تکیه کنیم.

 

من بدین باورم که با حمایت از سخنان والی بلخ، اساس ذهنیتِ بردگی موجود میان تاجیکان را برافکنده و به سوی آزادی حرکت کنیم.

 

 

 

___

 

مطلب بالا در هفته نامه "پیروزی" منتشر شده است.

 

 

 
< بعد   قبل >

سرود هفته


راد مردان تاجیک

attanoor (2).jpg

سخنان نشرناشدۀ مسعود(رح)


احدی:یگانه زبان ملی افغانستان پشتو میباشد


برگ تاجیکم در فیس بوک


نظرسنجي

کدام يک از اين سه واژه اي همگون را مي خواهيد بيشتر به کار ببرید؟
 

تارنمای زبان پارسی


شبکۀ یکصدا


آثار سخنسرایان پارسی‌گو


واژه‌نامه دهخدا (انلاین)


تاجیک ام تلویزیون