بنیان سازمان فرهنگی هنری پارسی زبانان و همگرایی بیشتر ایران افغانستان و تاجیکستان
06 مرداد 1392,ساعت 04:08:43

اخیرا در نشست سه جانبه وزیران فرهنگ ایران، تاجیکستان و افغانستان طرح بنیان سازمان فرهنگی هنری کشورهای فارسی زبان نهایی و با انتخاب دکتر حجت اله ایوبی بعنوان دبیرکل این سازمان و معارفه او فعالیت رسمی و قانونی سازمان فرهنگی هنری کشورهای فارسی زبان یا ای آی تی در تهران آغاز به کار کرد. این

سازمان میان کشورهای تاجیکستان، افغانستان و جمهوری اسلامی ایران فعال خواهد بود و این سازمان که  «ای آی تی » نیزخوانده می‌شود به‌ عنوان یک تشکیلات بین‌المللی با اهدافی چون تقویت پیوندهای فرهنگی، علمی، آموزشی و اجتماعی بین ملت‌ها به‌ویژه نخبگان، دانشمندان، ادیبان و هنرمندان منطقه، تقویت همکاری در زمینه‌های تاریخ، فرهنگ و ادبیات، مردم شناسی، انسان شناسی، باستان شناسی و گردآوری و نگهداری میراث مشترک فرهنگی و معماری کشورهای عضو، ترویج و تشویق هنرهای اصیل ملی و بومی، ایجاد پیوندهای فرهنگی و ادبی در کشورها ، حمایت از ایجاد و گسترش رشته‌ها، مراکز آموزشی و دانشگاهی و تحقیقات پیرامون مشترکات فرهنگی، حمایت از پژوهش‌ها در زمینه فرهنگ و تمدن و ادبیات مشترک،  احیای آیین‌های مشترک و تلاش جهت شناساندن آنان به سایر ملل و… تلاش میکند تا با حفظ میراث مشترک فرهنگی، معرفی تاریخ و تمدن مشترک به گسترش و تقویت پیوندهای فرهنگی بین کشورهای حوزه تمدنی مشترک بپردازد. در این نوشتار به بررسی اهمیت این سازمان و تاثیر آن در همگرایی بین سه کشور ایران تاجیکستان و افغانستان خواهیم پرداخت.

تحلیل رخداد:

هر چند همکاری سه جانبه و گوناگون در بین کشورهای فارسی زبان افغانستان، تاجیکستان و ایران در دو دهه گذشته مورد نظر بسیاری از کارشناسان و مقامات سه کشور بوده، اما در کنار چالش هایی همچون چالشهای سیاسی و اقتصادی داخلی سه کشور (چون جنگ داخلی تاجیکستان، درگیریهای داخلی و سپس دخالت خارجی در افغانستان، بحران های سیاسی و اقتصادی فراروی سه کشور) عملا گام های مهمی در این راستا برداشته نشد. چنانچه گسترش همکاری‌های مشترک سه جانبه بین کشورهای فارسی زبان از سال ۱۳۸۵ خورشیدی آغاز و نخستین نشست سران این کشورها در شهر دوشنبه برگزار گردید. به علاوه در سالهای گذشته هم هر چند تلاش هایی برای همگرایی های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی در بین سه کشور ایران، تاجیکستان و افغانستان انجام شد، اما عملا موانع منطقه ای و بین المللی نیز مانع از گسترش روابط با توجه به پتانسیل های موجود  شده است. چنانچه سه کشور حتی موفق نشدند تلویزیون مشترک مشترک سه کشور افغانستان، ایران و تاجیکستان را راه اندازند. در این حال بنیان سازمان فرهنگی و هنری مشترک در شرایط کنونی می تواند نقطه عطف تازه ای در مسیر همگرایی بین سه کشور هم فرهنگ و هم زبان باشد. چرا که با توجه به نگرش سه کشور در بنیان این سازمان و توجه به وظایفی چون برگزاری برنامه‌های فرهنگی، همایش‌ها، جشنواره‌ها و هفته‌های فرهنگی مشترک، شناسایی و معرفی میراث فرهنگی و تمدنی مشترک و تلاش برای ثبت جهانی، چاپ و انتشار مجله‌های علمی، کتب، اطلس‌های فرهنگی، هنری و تاریخی درباره مشترکات فرهنگی و تمدنی، تقویت همکاری بین دانشگاه‌ها، فرهنگستان‌های زبان و ادبیات، تنظیم برنامه‌های تبادل فرهنگی، تأسیس شبکه ارتباطی بین مراکز فرهنگی و…. عملا سه کشور با بنیان سازمان فرهنگی هنری مشترک می کوشند گذشته از نگاه ها و اهداف ملی خود با برنامه هایی در حوزه فرهنگ و تمدن مشترک سه کشور و با تاکید بر ارزش های مشترک فرهنگی دور نوینی از همکاری ها را آغاز نمایند. این امر در کنار اتحاد فرهنگی کشورهای فارسی زبان، نزدیکی ها را بیشتر و گسترده کرده و ظرفیتهایی را ایجاد و به تقویت و رونق مناسبات فرهنگی کشورها رهنمون میکند. در عین حال هم سه کشور می توانند در ارتباط نزدیک با سازمانهای منطقه‌ای و بین‌المللی چون یونسکو با تدوین رویکردهایی همگرا در ثبت بین المللی آثار و شخصیت های مشترک فرهنگی چالشهایی همچون اختلاف بر سر تعلق آثار و دستاورهای فرهنگی را نداشته و در گام های بعدی در کنار تقویت دیپلماسی فرهنگی به موضوعاتی همچون بنیان فرهنگستان علوم مشترک ، فرهنگستان مشترک زبان فارسی و… میان کشور های فارسی زبان منطقه بپردازند.

در بعد دیگری افزایش همگرایی بیشتر بین کشور های سه گانه فارسی زبان جدا از توجه به ارزشهای مشترک همگرایی کمک شایانی به همگرایی سیاسی و اقتصادی سه کشور خواهد کرد. یعنی در شرایطی که کشور های منطقه یا دارای پیمان های فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و امنیتی با کشورهای فرامنطقه ای و منطقه ای بوده و یا در حال گسترش پیوندهای منطقه ای خود بر محور تشکیل اتحادیه های منطقه ای چون اتحادیه خلیج فارس و شورای همکاری کشوهای ترک زبان و … هستند،  بنیان سازمان فرهنگی و هنری فارسی زبان می تواند مقدمه ای بر همگاری های گسترده تر اعضا در سایر زمینه ها باشد.  یعنی جدا از اینکه با همکاری های فرهنگی با مجموعه کشورهای فارسی زبان می توان شیب همکاری را به مرور در سایر زمینه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی گسترش داد حتی میتوان به گسترش فعالیتهای ژئوپلتیک و امنیتی یا تاسیس اتحادیه کشورهای فارسی زبان مبادرت ورزید. این امر در حالی است که بدانیم که نهادهای منطقه ای چون اتحادیه عرب با عضویت بیش از بیست کشور و اتحادیه کشورهای ترک زبان اکنون مدت ها است که با گذر از افزایش همکاری های فرهنگی نگاهی جدی به افزایش همکاریهای هم جانبه سیاسی، نظامی- امنیتی، اقتصادی و … داشته و نهادها وساختارهایی را در راه  دست یابی به اهداف خود (چون ارتش مشترک ) بنیان نهاده اند.

گذشته از این راه اندازی سازمان فرهنگی هنری مشترک  گام مهمی در کاهش واگرایی هایی های زبانی و فرهنگی بین سه کشور هم زبان است. این امر زمانی اهمیت بیشتری دارد که بدانیم از یک سو با توجه به تسلط روس ها در دوره تزاری و کمونیستی تاجیکستان از افغانستان و بویژه ایرانیان دور بوده و افغانستان نیز با چالش های داخلی روبر وبوده است. از سوی دیگر نیز این همگرایی تمدنی و فرهنگی مخالفانی منطقه ای و بین المللی داشته است. چرا که همگرایی فرهنگی و سپس سیاسی و اقتصادی و… بین بیشتر سه کشور مسلما دایره نفوذ فرهنگی و سیاسی قدرت های منطقه ای و بین المللی را در منطقه تحت تاثیر خود قرار خواهد داد. چنانچه اکنون نیز روسیه از آن افزایش نفوذ فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ایران در تاجیکستان می هراسد و امریکایی ها نیز نگران همگرایی های بیشتر افغانستان با ایران هستند. از این دیدگاه با توجه به اینکه دبیرخانه دائمی ای آی تی در ایران و تهران مستقر است و در میان کشورهای فارسی زبان ایران قدرتی منطقه ای به شمار می رود قدرت هایی نظیر چین، روسیه و امریکا و حتی قدرت های منطقه ای نظیر ترکیه راه اندازی این سازمان فرهنگی هنری  مشترک را گام مهمی در افزایش نفوذ فرهنگی، منطقه ای و ژئوپلتیک ایران در آسیای مرکزی و افغانستان می دانند.

دورنمای رخداد:

ای آی تی یا سازمان فرهنگی هنری فارسی زبانان به ‌عنوان یک تشکیلات منطقه‌ای در چارچوب اساسنامه و طبق مقررات مصوب خود دارای دارای ارکان شورای وزیران ، شورای نمایندگان و دبیرخانه و همچنین برنامه‌ها و ماموریت‌هایی است. در این بین باید گفت هر چند در دو دهه گذشته تلاشهایی برای بنیان سازمان های همکاری در سطوح گوناگون بین سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان مورد نظر بوده، اما چالشهایی داخلی همچون چالش های داخلی، ساختارهای سیاسی متفاوت سه کشور، نفوذ قدرتهای منطقه ای و بین المللی مانع از گسترش همکاریهای و بنیان نهادها و سازمان های مشترک شده است. چنانچه حتی سه کشور موفق به راه اندازی شبکه تلویزیونی مشترک نیز نشدند. اکنون نیز از یک سو باید منتظر بود که موفقیت و راه اندازی سازمان فرهنگی هنری مشترک موجب افزایش روابط فرهنگی و دستاوردهایی چون تثبیت موقعیت زبان فارسی در سه کشور، تقویت جایگاه زبان فارسی به عنوان یک زبانی فرامنطقه ای ملی و بین المللی و…گردد و گسترش همکاری های فرهنگی تمدنی نیز الگویی برای همکاری سه جانبه در ابعاد سیاسی اقتصادی و امنیتی سه جانبه گردد. از سوی دیگر نیز باید توجه داشت که عدم نتیجه گیری از همکاری سه جانبه در حوزه فرهنگی و بروز چالشهایی در  گسترش  همکاری ها بر سایر ابعاد همکاری در زمینه های سیاسی و اقتصادی نیز تاثیر منفی گذارد. به عبارتی بنیان سازمان فرهنگی و هنری سه جانبه ایران افغانستان و تاجیکستان می تواند آزمونی برای گسترش همکاریهایی های همه جانبه بین سه کشور و گذر از چالشهایی چون اهداف متعدد سه کشور، نوع  نفوذ و نگاه قدرتهای منطقه ای و بین المللی و… گردد.

واژگان کلیدی: سازمان فرهنگی هنری مشترک فارسی زبانان، همگرایی بیشتر ایران، افغانستان و تاجیکستان، تشکیل سازمان فرهنگی هنری مشترک، همکاری ایران افغانستان وتاجیکستان، همگرایی بیشتر ایران افغانستان و تاجیکستان، تاسیس اتحادیه کشورهای فارسی زبان

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc

 

 
< بعد   قبل >

سرود هفته


راد مردان تاجیک

akhmad_shah_massoud_by_spiritius.jpg

سخنان نشرناشدۀ مسعود(رح)


احدی:یگانه زبان ملی افغانستان پشتو میباشد


برگ تاجیکم در فیس بوک


نظرسنجي

کدام يک از اين سه واژه اي همگون را مي خواهيد بيشتر به کار ببرید؟
 

تارنمای زبان پارسی


شبکۀ یکصدا


آثار سخنسرایان پارسی‌گو


واژه‌نامه دهخدا (انلاین)


تاجیک ام تلویزیون